WIRTUALNIE >> Religia w Gardei
 

Kościół Zielonoświątkowy

 

Kilka lat przed I wojną światową, niektórzy mieszkańcy Gardei wstąpili do Kościoła Zielonoświątkowego. Szczególnie aktywnym członkiem tej gminy był Retkowski, który w swoim mieszkaniu prowadził nabożeństwa. Jego żona wspomagała tę jego działalność prowadząc ewangelizację dla dzieci w ramach szkółki niedzielnej. W 1928 roku powstała w tym samym miejscu, przy wsparciu nowego właściciela domu, pani Louise Herrmann, salka modlitewna. Mieściła się ona przy ulicy von Frankenberg naprzeciwko cmentarza protestanckiego.

Szkółka niedzielna Kościoła Zielonoświątkowców(ok. 1918)

 

 

Protestanci

 

Kolejną grupą wyznaniową, zamieszkująca Gardeję byli protestanci. Grupa wyznawców nie była zbyt liczna. Kaznodzieją w tej społeczności był Friedrich Betraum. W jego domu odbywały się spotkania, głoszono słowo boże. W celu organizowania znaczniejszych uroczystości religijnych, gardejscy protestanci wspomagani byli przez kaznodziei z Kwidzyna. Mimo to działał chór mieszany, istniał zespół muzyczny. Ostatnim gardejskim kaznodzieją był Scholl.

 

Kościół Chrześcijan Baptystów

 

Najstarszą gminą wyznaniową, oczywiście oprócz katolików i luteran byli Chrześcijanie Baptyści. Działali dość systematycznie przed pierwszą wojną światową. W czasie wojny ich działalność uległa dużemu osłabieniu. Ponownie po wojnie działalność gardejskich Chrześcijan Baptystów zaczęła się rozwijać. Ich modlitwy odbywały się w prywatnych domach. Z czasem znaleźli stałe miejsce dla odprawiania swoich nabożeństw w domu rodziny Schochowskich. Mimo różnicy wyznaniowej, baptyści byli lojalnymi mieszkańcami Gardei i obywatelami państwa niemieckiego.

 

Luteranie

 

Historia parafii w Gardei sięga czasów tworzenia na podbitych ziemiach Prusów początków zakonu krzyżackiego. Początkowo w skład parafii gardejskiej oprócz samej i Gardei Wsi wchodziły również wsie: Zebrdowo, Cygany, Otłowiec. W 1565 roku granice parafii sięgały aż brzegów Wisły. Powód takiego wytyczenia granic parafii był prosty - tereny doliny Wisły czekały dopiero na kolonizację, zasiedlenie przez nowych gospodarzy. Budowanie tam kościołów nie miało sensu, gdyż nie było po prostu wiernych. Przyjęcie przez ostatniego wielkiego mistrza zakonu krzyżackiego Albrechta von Hohenzollerna wyznania protestanckiego, zmieniło oblicze gardejskiej parafii. Na ponad cztery wieki, Gardeja była przede wszystkim luterańskim miastem. Pierwszym protestanckim pastorem został Daniel Leszki (1546 – 1559). Po nim stanowisko pastora objął uciekinier z Polski, a konkretnie z Krakowa Bernhard Kratzel. Inni znani luterańscy pasterze to Michael Richter, doktor Krieger (1865 – 1892), Daniel Lemke – do 1919 roku, Fritz Stachowitz (1919 – 1928) i ostatni pastor Alfons Nalezinski (1928 – 1945).

Kościół gardejski był wielokrotnie przebudowywany. Niewątpliwie na szczególną uwagę zasługuje przebudowa kościoła w 1912 roku. W tym to roku budowla otrzymała ogrzewanie. Za pomocą specjalnych kanałów do wnętrza kościoła było dostarczane gorące powietrze. Nikomu nie trzeba tłumaczyć, że o wiele milej spędzali w nim czas wszyscy Gardejacy, przychodzący na nabożeństwa w czasie jesienno-zimowych chłodów. Do stycznia 1945 roku w kościele wisiały dwa cenne XVI wieczne obrazy. Jeden z nich przedstawiał Marcina Lutra, drugi Melanchtona.

Gardejscy pastorowie w latach 1546 – 1945 - pełna lista

  • Daniel Leszki - 1546-1559

  • Bernhard Kretzel - 1559-1567

  • Matthes Labinus - 1567-1577

  • Michael Prätorius - 1588-1591

  • Albert Soltanus - 1592-1601

  • Stephan Petrasius - 1603-1620

  • Andreas Lupianus 1621

  • Sebastian Bernhardi -1627-1630

  • Adam Vretsch - 1630-1634

  • Johann Hieronymus - 1634-1642

  • Salomo Strychnus 1642-1651

  • Martin Rex - 1651-1657

  • Christian Strobäus - 1657-1670

  • Johann Malendorf -1671-1682

  • Christian Römer - 1682-1693

  • Michael Richter - 1694-1718

  • Johann Schwartz - 1718-1721

  • Andreas Trantz - 1721-1735

  • Michael Apfelbaum -1735-1759

  • Christoph Fr. Büschius -1760-1766

  • Jacob Wilhelm Ursinus -1766-1774

  • Christopog Grzegorzewsky - 1775-1792

  • Johann Michael Höffner - 1792-1796

  • Carl Schäfer -1796-1838

  • Matthias Gottl. Ed. Hammer - 1839-1862

  • Julius Adolf Hoecker -1863-1865

  • Gustav Adolf Krieger -1865-1892

  • Hermann Julius Daniel - 1893,1908

  • Max Karl Gustav Lemke - 1909-1919

  • Friedrich Stachowitz -1919-1928

  • Alfons August Naleszinski - 1928-1945

     

 

czytano 3108 razy
180135
Wirtualne Muzeum Gminy Gardeja © Ryszard Bartosiak 2010 email:bartek5553@wp.pl